۔ المنجد، دار الاشاعت،کراچی،۱۹۷۵ء،ص۷۶

۲۔ اردو لغت، جلد دوم، ترقی اردو بورڈ، کراچی،۱۹۷۹ء،ص۹۲۹

۳۔ جلال الدین احمد جعفری زینبی، نسیم البلاغت،  ادارہ شرکت مصنفین،کراچی، ۱۹۵۳ء،ص۶۶

۴۔ عابد علی عابد، البدیع،  مجلس ترقی ادب، لاہور،۱۹۸۵ء،ص۶۹

۵۔ ایضاً، ص: ۵۲

۶۔ نور الحسن نقوی، اقبال شاعر و مفکر،  ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ،۲۰۰۰ء،ص۴۸

۷۔ عابد علی عابد، البدیع، ۴۸

۸۔ گارسان دتاسی، خطبات گارسان دتاسی، انجمن ترقی اردو، اورنگ آباد دکن،۱۹۳۵ء،ص۴۱

۹۔ رحمت یوسف زئی، اردو شاعری میں صنائع و بدائع تاریخی و تنقیدی مطالعہ ،ناشررحمت یوسف زئی، حیدرآباد دکن،۲۰۰۳ء،ص۱۹۴

۱۰۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت، صدیق بک ڈپو، لکھنو،۱۹۳۷ء،ص۹۶

۱۱۔ ایضاً، ص: ۹۷

۱۲۔ نواب صدیق حسن خاں، گل رعنا، مطبع شاہجہانی، بھوپال،۱۳۰۷ء،ص۳۰

۱۳۔ شاہ محمد معصوم مجددی، انتخابِ معصوم،  مطبع فیض الکریم، حیدرآباد دکن،۱۸۹۷ء،ص۴۶

۱۴۔ عبد الفتاح اشرف گلشن آبادی، دیوان اشرف الاشعار، مطبع حیدری، ۱۲۸۵ءص۳۲

۱۵۔ مالک رام، تلامذہ غالب، ادارہ یادگار غالب، ۲۰۰۸ء،ص۱۲۱

۱۶۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت ، ص۹۷

۱۷۔ حسین شہید بدایونی، تذکرہ شعراے بدایوں، جلد دوم،مطبوعاتِ بدایوں اکیڈمی، کراچی،۱۹۸۷ء،۲۲۹

۱۸۔ احتشام الحسن کاندھلوی، حالاتِ مشائخِ کاندھلہ، ادارہ اشاعت دینیات حضرت نظام الدین، دہلی،۱۳۸۳ء،ص۸۲

۱۹۔ مالک رام، تلامذہ غالب، ص۱۲۱

۲۰۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت، ص۹۸

۲۱۔ عبد السمیع رام پوری، نور ایمان،  مطبع قاسمی، میرٹھ،۱۳۲۷ھ،ص۳۴

۲۲۔ نجم الغنی رام پوری، بحر الفصاحت، حصہ ششم و ہفتم، مجلسِ ترقی ادب، لاہور،۲۰۱۷ء،ص۱۹۱

۲۳۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت، مطبع اہل سنت و جماعت، بریلی،۱۳۱۳ھ،ص۱۴۵

۲۴۔ ایضاً، ص۸۳

۲۵۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم ، ص۱۹۶

۲۶۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت،ص۴۳

۲۷۔ نواب صدیق حسن خاں، گل رعنا، ص۴۳

۲۸۔ عبد الفتاح اشرفؔ گلشن آبادی، دیوان اشرف الاشعار، ص۱۳۶

۲۹۔ نجم الغنی رام پوری، بحر الفصاحت، حصہ ششم و ہفتم ، ص۲۰۲

۳۰۔ نواب صدیق حسن خاں، گل رعنا، ص۳۶

۳۱۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت ،ص۷۸

۳۲۔ ایضاً، ص۱۳۶

۳۳۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۳۶

۳۴۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت،ص۵

۳۵۔ ایضاً، ص۱۲۸

۳۶۔ شاہ محمد معصوم مجددی، انتخابِ معصوم،ص۲۶

۳۷۔ حسن رضا خاں،ثمرِ فصاحت،۱۴۲

۳۸۔ ابو الفیض سحر، صناع معنوی، مشمولہ درس بلاغت،  قومی کونسل برائے فروغِ اردو، نئی دہلی،۱۹۹۷ء،ص۵۴۔۵۵

۳۹۔ شاہ نیاز احمد، دیوان نیاز، منشی نول کشور، کان پور،۱۸۸۲ء،ص۵۶

۴۰۔ ایضاً، ص۵۷

۴۱۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۴۲

۴۲۔ شاہ نیاز احمد، دیوانِ نیاز،ص۴۷

۴۳۔ ایضاً، ص۵۷

۴۴۔ محمد سجاد مرزا،  تسہیل البلاغت،  نظام دکن پریس، حیدر آباد دکن،۱۳۳۹ھ،ص۱۵۶

۴۵۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۵۳

۴۶۔ ایضاً، ص: ۳۳۔

۴۷۔ ایضاً، ص۱۴۹

۴۸۔ نجم الغنی رام  پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۵۶

۴۹۔ شاہ رؤف احمد، مرغوب القلوب فی معراج المحبوب، ،مطبع اعظم الاخبار، ۱۲۷۲ھ،ص۱۹۶

۵۰۔ مرزا محمد عسکری، ئینہ بلاغت،ص۹۲

۵۱۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت،ص۵۳

۵۲۔ عبد الفتاح اشرف گلشن آبادی، دیوانِ اشرف الاشعار،ص۷

۵۳۔ مفتی غلام سرور لاہوری: دیوان سروری، مطبع وکٹوریا، لاہور،۱۲۹۵ء،ص۳۳

۵۴۔ ایضاً، ص۴

۵۵۔ ایضاً، ص۷

۵۶۔ محمد سجاد مرزا بیگ دہلوی، تسہیل البلاغت،ص۴۲

۵۷۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۷۰

۵۸۔ ایضاً، ص۹۱

۵۹۔ ایضاً، ص۱۶۴

۶۰۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۷۲۔۲۷۳

۶۱۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۹۱

 ۶۲۔ ایضاً، ص۸۱

۶۳۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۸۴۔۲۸۵

۶۴۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۲۰

۶۵۔ ایضاً، ص۱۵۹

۶۶۔ شاہ محمد معصوم مجددی،انتخابِ معصوم،ص۲۵

۶۷۔ نواب صدیق حسن خاں، گلِ رعنا،ص۳۳

۶۸۔ محمد اسحاق بھٹی، فقہاے پاک و ہند تیرہویں صدی ہجری، جلد اول، ادارہ ثقافت اسلامیہ، لاہور،۱۹۸۲ء،ص۷۲

۶۹۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۳۰۷

۷۰۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۱۳۷

۷۱۔ ایضاً، ص۱۰۵

۷۲۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت،ص۸۷

۷۳۔ نواب صدیق حسن خاں، گلِ رعنا، ص۳۸

۷۴۔ شاہ محمد معصوم مجددی، انتخابِ معصوم،ص۲۵

۷۵۔ امداد اللہ مہاجر مکی، تحفۃ العشاق، مشمولہ کلیات امدادیہ، دیوبند، سن ندارد،ص۷

۷۶۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت،ص۴۸

۷۷۔ ایضاً، ص۴۹

۷۸۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۸۱

۷۹۔ عبد الغفور نساخ، سخن الشعرا، طبع منشی نول کشور، لکھنو،۱۸۷۴ء،ص۵۴۴

۸۰۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۴

۸۱۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت،ص۴۹

۸۲۔ عبد الغفور نساخ، سخن الشعرا،ص۵۴۷

۸۳۔ ایضاً، ص۱۷۹

۸۴۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۶۶

۸۵۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت ،حصہ ششم و ہفتم،ص۲۰۔۲۱

۸۶۔ عبد الغفور نساخ، سخن الشعرا،ص۱۷۸

۸۷۔ شاہ رؤف احمد، مرغوب القلوب فی معراج المحبوب،ص۱۹۷

۸۸۔ شاہ محمد معصوم مجددی، انتخابِ معصوم،ص۴۳

۸۹۔ شاہ رؤف احمد، مرغوب القلوب فی معراج المحبوب،ص۱۹۷

۹۰۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  قومی کونسل برائے فروغ اردو، نئی دہلی،۱۹۹۷ء،ص۶۱

۹۱۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۲۱

۹۲۔ فضل رسول بدایونی، مولود منظوم مع قصائد اردو،  مطبع بدر الطبع، حیدرآباد دکن،۱۲۹۲ھ،ص۶۷

۹۳۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۶۱

۹۴۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۱۶۴

۹۵۔ ایضاً، ص۱

۹۶۔ ایضاً، ص۱۵۷

۹۷۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت،ص۵۱

۹۸۔ شاہ نیاز احمد، دیوانِ نیاز،ص۱

۹۹۔ حسن رضا خاں،ثمرِ فصاحت،ص۴

۱۰۰۔ امیر مینائی، انتخاب یادگار،  تاج المطابع، لکھنو،۱۲۹۷ھ،ص۱۴۴

۱۰۱۔ نجم الغنی رام پوری، بحر الفصاحت،حصہ ششم و ہفتم،ص۳۲

۱۰۲۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۶۷

۱۰۳۔ ایضاً، ص۸۶

۱۰۴۔ جلال الدین احمد جعفری زینبی،نسیم البلاغت،ص۹۵

۱۰۵۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۱۵۲

۱۰۶۔ ایضاً، ص۱۶۶

۱۰۷۔ غلام سرور لاہوری، دیوانِ سروری ،ص۳۶

۱۰۸۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، ، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۶۵

۱۰۹۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۵۲

۱۱۰۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، ، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۶۷

۱۱۱۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،۵۴

۱۱۲۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، ، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۶۶

۱۱۳۔ شاہ نیاز احمد، دیوانِ نیاز،ص۴۵

۱۱۴۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۵۲

۱۱۵۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، ، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۶۷

۱۱۶۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۵۷

۱۱۷۔ ایضاً، ص۳۴

۱۱۸۔ مرزا محمد عسکری،آئینہ بلاغت،ص۶۲

۱۱۹۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۱۳

۱۲۰۔ مرزا محمد عسکری، آئینہ بلاغت،ص۶۰

۱۲۱۔ شاہ نیاز احمد، دیوانِ نیاز،ص۴۷

۱۲۲۔ نواب صدیق حسن خاں، گلِ رعنا،ص۴۴

۱۲۳۔ عبد السمیع بیدلؔ رام پوری، نورِ ایمان،ص۴۱

۱۲۴۔ ڈاکٹر یعقوب عامر، ، صنائع لفظی، مشمولہ درس بلاغت،  ص۷۴

۱۲۵۔ محمد علی حیدر کاکوری، تذکرہ مشاہیر کاکوری، مطبع اصح المطابع، لکھنو،ص۱۹۲۷ء،ص۱۹۴

۱۲۶۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۲۰

۱۲۷۔ ایضاً، ص۲۱

۱۲۸۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت،حصہ ششم و ہفتم،ص۱۱۴

۱۲۹۔ شاہ نیاز احمد، دیوانِ نیاز،ص۵۴

۱۳۰۔ امداد صابری،۱۸۵۷ء کے مجاہد شعرا، دہلی،۱۹۵۹ء،ص۳۹۳

۱۳۱۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت،حصہ ششم و ہفتم،ص۱۳۰

۱۳۲۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،۱۲۸

۱۳۳۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت،حصۃ ششم و ہفتم،ص۱۳۱

۱۳۴۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص ۱۷

۱۳۵۔ مرزا محمد عسکر ی، آئینہ بلاغت، ص۱۰۰

۱۳۶۔ حسن رضا خاں، ثمرِ فصاحت،ص۱۸

۱۳۷۔ مفتی غلام سرور لاہوری، دیوان حمد ایزدی،  وکٹوریا پریس، لاہور،۱۸۸۰ء،ص۷۱

۱۳۸۔ نجم الغنی رام پوری، بحرالفصاحت،حصۃ ششم و ہفتم،ص۱۴۰

۱۳۹۔ فضل رسول بدایونی، مولود منظوم مع قصائد اردو ، ص۱۹

۱۴۰۔ حسن رضا خاں، ثمر فصاحت ، ص۹۶

 

مآخذ:

۱۔ احمد، شاہ رؤف، مرغوب القلوب فی معراج المحبوب، ویلور: مطبع اعظم الاخبار، ۱۲۷۲ھ۔

۲۔ احمد، شاہ نیاز، دیوان نیاز، کان پور: منشی نول کشور، ۱۸۸۲ء

۳۔ اشرفؔ، عبد الفتاح گلشن آبادی، دیوان اشرف الاشعار، مطبع حیدری، ۱۲۸۵ھ۔

۴۔ امداد اللہ،  حاجی،  تحفۃ العشاق، مشمولہ کلیاتِ امدادیہ، دیوبند: سن ندارد۔

۵۔ بدایونی، فضل رسول، مولود منظوم مع قصائد اردو، حیدر آباد دکن: مطبع بدر الطبع، ۱۲۹۲ھ۔

۶۔ بھٹی، محمد اسحاق، فقہاے پاک و ہند تیرہویں صدی ہجری، جلد اول، لاہور: ادارہ ثقافت اسلامیہ، ۱۹۸۲ء

۷۔ خاں، حسن رضا، ثمر فصاحت، بریلی: مطبع اہل سنت و جماعت، ۱۳۱۳ھ

۸۔ خاں، نواب صدیق حسن، گل رعنا، بھوپال: مطبع شاہجہانی، ۱۳۰۷ھ

۹۔ دتاسی، گارسان، خطباتِ گارسان دتاسی، اورنگ آباد دکن: انجمن ترقی اردو، ۱۹۳۵ء

۱۰۔ رام، مالک، تلامذہ غالب، کراچی: ادارہ یادگار غالب، ۲۰۰۸ء

۱۱۔ زینبی، جلال الدین احمد جعفری، نسیم البلاغت، کراچی: ادارہ شرکت مصنفین، ۱۹۵۳ء

۱۲۔ سحر، ابو الفیض، صنائع معنوی، مشمولہ درس بلاغت، نئی دہلی: قومی کونسل برائے فروغِ اردو، ۱۹۹۷ء

۱۳۔ شہید بدایونی، حسین شہید، تذکرہ شعراے بدایوں، جلد دوم، کراچی: مطبوعاتِ بدایوں اکیڈمی، ۱۹۸۷ء

۱۴۔ صابری، امداد، ۱۸۵۷ءکے مجاہد شعرا، دہلی،۱۹۵۹ء

۱۵۔ عابد، عابد علی، البدیع، لاہور: مجلس ترقی ادب، ۱۹۸۵ء

۱۶۔ عامر، یعقوب، ڈاکٹر، صنائع لفظی، مشمولہ درسِ بلاغت، نئی دہلی: قومی کونسل برائے فروغ ِاردو، ۱۹۹۷ء

۱۷۔ عبد السمیع رام پوری، نور ایمان، میرٹھ: مطبع قاسمی، ۱۳۲۷ھ

۱۸۔ عسکری، مرزا محمد، آئینہ بلاغت، لکھنو: صدیق بک ڈپو، ۱۹۳۷ء

۱۹۔ کاکوری، محمد علی حیدر، تذکرہ مشاہیر کاکوری، لکھنو: مطبع اصح المطابع، ۱۹۲۷ء

۲۰۔ کاندھلوی، احتشام الحسن، حالات مشائخ کا ندھلہ،دہلی: ادارہئ اشاعت دینیات حضرت نظام الدین، ۱۳۸۳ھ

۲۱۔ لاہوری، مفتی غلام سروری،دیوان حمدِ ایزدی، لاہور: وکٹوریا پریس، ۱۸۸۰ء

۲۲۔ لاہوری، مفتی غلام سرور، دیوانِ سروری، لاہور: مطبع وکٹوریا، ۱۲۹۵ھ

۲۳۔ مرزا، محمد سجاد، تسہیل البلاغت، حیدر آباد دکن: نظام دکن پریس، ۱۳۳۹ھ

۲۴۔ معصوم، شاہ محمد، انتخاب ِمعصوم، حیدر آباد دکن: مطبع فیض الکریم، ۱۸۹۷ء

۲۵۔ مینائی، امیر، انتخابِ یادگار، لکھنو: تاج المطابع، ۱۲۹۷ھ

۲۶۔ نجم الغنی رام پوری، بحر الفصاحت، حصہ ششم و ہفتم، لاہور: مجلسِ ترقی ادب، ۲۰۱۷ء

۲۷۔ نساخ، عبد الغفور، سخن الشعرا، لکھنو، مطبع منشی نول کشور، ۱۸۷۴ء

۲۸۔ نقوی، نور الحسن، اقبال شاعر و مفکر، علی گڑھ: ایجوکیشنل بک ہاؤس، ۲۰۰۰ء

۲۹۔ یوسف زئی، رحمت، اردو شاعری میں صنائع و بدائع تاریخی و تنقیدی مطالعہ، حیدر آباد دکن: رحمت یوسف زئی، ۲۰۰۳ء