The fact is something which is the root and truth of subject matter. Externally seen object is also called as the real fact and to express the same in the true essence is known as realism. It means the realism is the process of expression of life on solid, materialistic and on real foundation and avoiding the imagination, perception, idealism, fantacy and supernatural world of expression. In literature, the realism was started in the Western World and then graduatlly it spread over the world of literature. Urdu literature has also inspired of it. In Urdu literature, the old tradition of realism are found in the literature based on story telling. In this regard, Mullah Wajhi's "Sub Rus" was the origin. Later on it was reflected in all the fiction and non fictional literature with an impact. Even in this age, this trend is shown of in all the guilds of literature. In the current thesis, the trend of realism in Urdu literature has been briefly reviewed in both critical as well as research perspective. 

۱۔ شکیب نیازی ،کرشن چندر کے افسانوی ادب میں حقیقت نگاری(نئی دہلی،موڈرن پبلشنگ ہاوس)،۱۹۹۱ئ،ص ۲۱۔

۲۔ڈاکٹرجمیل جالبی،مرتّب، قومی انگریزی اردو لغت، والیم ii(انڈیا،ایجوکیشنل پبلشنگ ہاوس)،اشاعتِ اوّل:۱۹۹۳،ص ۳۵۔۱۴

۳۔ ڈاکٹر سلیم آغا قزلباش، جدید اردو افسانے کے رجحانات(کراچی،انجمنِ ترقّیاردو پاکستان)، ۲۰۰۰ئ،ص۱۴۴

۴۔ ابو الا عجاز حفیظ صدّیقی(مرتّبہ)،کشّاف تنقیدی اصطلاحات(اسلام آباد،مقتدرہ قومی زبان)،طبع دوم، ستمبر ۱۹۸۵ئ، ص ۱۹

۵۔وقار عظیم ،فنِ افسانہ نگاری( علی گڑھ،ایجوکیشنل بُک ہاوس)، ۱۹۹۸ئ،ص ۱۹۴

۶۔ممتاز شیریں، معیار(لاہور، نیا ادارہ)، باراوّل:۱۹۴۳ء،ص ۱۴۱

۷۔ عزیز احمد، ترقّی پسند ادب(کراچی،عصری مطبوعات)، جولائی ۱۹۸۶ئ، ص ۸۔۹

۸۔ ڈاکٹر انور سدید، اردو ادب کی تحریکیں (کراچی،انجمنِ ترقّی اردو)، اشاعتِ سوم: ۱۹۹۶ئ،ص ۲۶۴۔

 ۹۔ نیاز فتح پوری، انتقادیات(لکھنو،نگار بُک ایجنسی)،سنہ ندارد،ص ۳۰۲۔۳۰۳

۱۰۔احمد ہمدانی، سماجی حقیقت نگاری، طلوع افکار،کراچی، شمارہ ۸،جلد ۲۲، اگست ۹۱،ص۲۱

۱۱۔ڈاکٹر فہیم اعظمی، تخلیقی ادب اور حقیقت نگاری، مشمولہ قومی زبان (کراچی،انجمنِ ترقّی اردو پاکستان)، ستمبر ۱۹۸۸ئ،ص ۱۸

۱۲۔ ڈاکٹر جمیل جالبی ،تاریخِ ادب اردو،جلد اوّل(لاہور،مجلسِ ترقّی ادب)، طبع سوم: دسمبر ۱۹۸۷ئ،ص ۴۴۴۔

۱۳۔ ڈاکٹر منظر اعظمی، سب رس کاتنقیدی جائزہ،(نئی دلی،انجمن ترقّی اردو ہند)، اشاعت سوم: ۲۰۰۳ئ،ص ۱۰۲

۱۴۔ڈاکٹر عبیدہ بیگم، فورٹ ولیم کالج کی ادبی خدمات(کراچی، سٹی بُک پوائنٹ)، دوسرا ایڈیشن:۲۰۰۴ئ، ص ۴۳۔

۱۵۔کلیاتِ میر، مرتّبہ:ڈاکٹر عبادت بریلوی،دیوانِ اوّل(کراچی، اردو دنیا)، فروری ۱۹۵۸ئ، ص۱۲۴۔

۱۶۔ایضًا، ص۱۴۰۔

۱۷۔ایضًا، ص۱۰۷۔

۱۸۔ایضًا، ص۲۲۳۔

۱۹۔دیوانِ غالب،ترتیب:امتیاز علی عرشی(علی گڑھ،انجمنِ ترقّی اردوہند)، ۱۹۵۸ئ، ص۱۶۹۔

۲۰۔ڈاکٹر حسرت کاسگنجوی،بیس ویں صدی میں اردو ادب(کراچی،اردو اکیڈمی سندھ)، سنہ ندارد، ص۳۳۶۔

۲۱۔کلیاتِ نظیر اکبر آبادی، نظیر اکبر آبادی،آدمی نامہ،( لکھنﺅ، منشی نول کشور) ۱۹۲۲ئ، ص۲۴۱،

۲۲۔کلیاتِ نظیر، مرتّب:اظہر راہی،موت،( الٰہ آباد، رام نرائن لال بینی مادھو)طبع اوّل: ۱۹۷۶ئ، ص۲۷۸

۲۳۔عزیز احمد، محوّلہ بالا، ص۱۳۷ ۔

۲۴۔ڈاکٹر روف پاریکھ، اردو نثر میں مزاح نگاری کا سیاسی اور سماجی پس منظر(کراچی،انجمنِ ترقّی اردو پاکستان)، ۹۸-۱۹۹۶ء،ص۱۹۹

۲۵۔شہزاد منظر، پاکستان میں اردو افسانے کے پچاس(جامعہ کراچی،پاکستان اسٹیڈی سینٹر)،اگست ۱۹۹۷ئ،ص۱۸

۲۶۔ڈاکٹر مرزا حامد بیگ، اردو افسانے کی روایت(اسلام آباد،اکادمی ادبیات پاکستان)،دسمبر ۱۹۹۱ئ، ص۲۰۱

۲۷۔ خالد حیدر، پریم چند کے افسانے-حقیقت نگاری اور دیہی زندگی کے مسائل(علی گڑھ، ایجوکیشنل بُک ہاوس)،۱۹۹۹ئ،ص۳۸۔۳۹

۲۸۔ڈاکٹر انوار احمد، اردو افسانہ ایک صدی کا قصّہ( فیصل آباد،مثال پبلشرز)،نقشِ ثانی ۲۰۱۰ئ،ص۲۳۲۔

۲۹۔ڈاکٹر ابواللیث صدیقی ،آج کا اردو ادب(کراچی،رہبر پبلشرز)،مارچ ۱۹۹۰ئ، ص۲۲۰۔

۳۰۔محمّد صفدر میر،حقیقت نگاری، تصوّرات، مرتّبہ:شیما مجید(لاہور،کلاسیک)، ۱۹۹۷ئ،ص۱۳۳۔

۳۱۔انگارے، مرتّب: ڈاکٹر خالد علوی(دہلی،ایجوکیشنل پبلشنگ ہاوس)،۱۹۹۵ئ،ص۸۴۔

۳۲۔ڈاکٹر رونق جہاں بیگم، اردو افسانے میں حقیقت نگاری(علی گڑھ، ایجوکیشنل بُک ہاوس)، پہلا ایڈیش۲۰۰۸،ص۱۳۴۔

۳۳۔ڈاکٹر محمّد احسن فاروقی ،اردو افسانے کے رُجحانات، ص ۵۴۴ ،مشمولہ سیپ(افسانہ نمبر)،شمارہ ۳۳ ، ۱۹۸۶ئ۔

۳۴۔مجتبٰی حسین ،اردو افسانہ نگاری کے رُجحانات‘،ص۹۲، مشمولہ شعور ،شمارہ(چوتھا) ۱۹۵۹ئ۔

۳۵۔ علامتی افسانے کے ابلاغ کا مسئلہ، (کراچی،منظر پبلی کیشنز)،۱۹۹۰ئ،ص ۲۰۱